Tiny’s taalgevoel: Nederlands

Als ik met een serie wil beginnen over talen, dan lijkt het maar normaal dat ik begin met mijn moedertaal.

Maar daar valt al meteen heel wat over te zeggen. Er is wel het geschreven Nederlands, en dat is grotendeels voor iedereen hetzelfde, of je nu in Amsterdam, Twente, Opglabbeek, Schoten of Brugge woont. Laat ik daar dan maar mee beginnen.

Ik kon al vlot lezen voor ik naar de eerste klas ging. Nu lijkt dat al wat ingeburgerd want in de kleuterklas wordt er véél meer gewerkt aan voorbereidend lezen, dat was in mijn tijd wel even anders. Mijn moeder heeft mij leren lezen uit noodzaak. Hoe sneller zij op mij beroep kon doen om de cijfers op de bus, de bestemmingen voor de trein en de ondertitels op televisie voor te laten lezen, hoe gemakkelijker haar leven – en dat van mijn vader. Mijn moeder is al altijd zeer zwaar slechtziend geweest, kent héél vlot braille maar heeft ook wel gewoon schrift leren lezen en schrijven. Toen bleek dat ik die rare tekentjes goed kon onthouden en reproduceren, woordjes van letters maken, ging het snel. Ik las alles wat los en vast zat.

Aan het eind van de basisschool mochten we een namiddag ons ‘vrij’ bezig houden, sommigen hadden gezelschapsspelletjes bij, ik bracht een boek mee. Van Konsalik, ik vergeet het nooit. De juffrouw dacht dat ik het mee had om op te scheppen, maar ik zat al halverwege het verhaal en kon me er helemaal in verliezen.

Of het net dìt boek was, weet ik niet meer, maar iets in die zin.

Het zal dus wel duidelijk zijn dat Taal mijn lievelingsvak was en dat ik in het middelbaar Moderne Talen ging studeren. Leren over Oud-Nederlands, toneelstukken zien, poëzie lezen en leren begrijpen, ik was er gek op. Schrijven zonder fouten ging mij makkelijk af, nooit geen problemen gehad met d of t, ik ben een nerd wat schrijffouten betreft en vind een blog of iets dat gepubliceerd wordt op het www belangrijk genoeg om dat zonder fouten te doen. (Vergeef mij onoplettendheden en tikfouten.)

Voor de opmerkelijke lezer heb ik gisteren in mijn blog bewust een fout geschreven en ik vroeg me af wie van mijn lezers dat (1) ging opmerken en (2) mij ging zeggen waar de fout zat. Tot nu toe eentje, en het was niét de leraar Nederlands. Ik schreef: “…de mate waarin je word ondergedompeld” – terwijl het moet zijn wordt met een t, want géén inversie en je is stam + t.

Schrijffouten in handleidingen en zélfs in boeken komen jammer genoeg nog altijd voor. Gelukkig schrijft de man van mijn leven ook zonder fouten, had hij dit niet gekund dan was er toch een probleem, vrees ik.

Gesproken taal dan. Mijn pa komt uit Wuustwezel, de Antwerpse Kempen en al woont hij al meer dan vijftig jaar in Brugge, je hoort dat nog steeds. Mijn moeder is geboren in Westkerke, bij Oostende, en haar moeder kwam uit Menen. (Lees hier meer over mijn grootmoeder Anna.) Ik groeide op in Brugge, en sprak zowel met mijn ouders als met iedereen rondom mij, redelijk plat Brugs. Er was maar één juf, in het tweede schooljaar, die ons probeerde mooi te laten articuleren als we voorlazen, maar ik hoorde toen nog niet het verschil tussen een West-Vlaamse pét en het bekakte pet (eerder een ‘i’). Ik hoorde wel héél duidelijk verschil met mijn Kempense neefjes en nichtjes die het over een vies hadden in plaats van een vis.

Toen ik zestien was, ging ik solliciteren bij een lokale radio (lees meer hier). Ik wist van niks en ik dacht dat ik dat wel ging kunnen, presenteren. Ja hallo! Als je je eigen stem terug hoort op een opname, valt pas op hoe lelijk je spreekt. Dus hup, ik kreeg een aantal snellessen dictie. Ondertussen kan ik Nederlands spreken zonder al te dik accent, ik weet waar ik op moet letten. Ik neem wel graag (en vaak automatisch) dialecten of streektaal over. Zet mij tussen Gentenaren, Limburgers en die mensen uit de provincie Antwerpen en ik doe een beetje (veel) mee. In Holland spreek ik Hollands met de Hollanders. Mijn Nederlandse vriendin zegt dat je het helemaal niet hoort dat ik Vlaamse ben.

Toch ben ik een trotse West-Vlaming en erg fier op ons dialect. Noem het eerder een streektaal, want ik schreef al eerder over de verschillen tussen de Kortrijkzaan en de Bruggeling. Ik werkte ook tien jaar lang in Oostende en ben zeker dat er kust-klanken in mijn streektaal geslopen zijn. Er bestaan reeds vele liedjes in het West-Vlaams, het is moeilijk om er eentje uit te kiezen. Allez gow, deze dan: een vertaling van Wannes Cappelle van “Everybody hurts” van REM.

Ik geef je even de tekst mee, het is vooral om mensen die verzwelgen in eenzaamheid tijdens deze pandemie een hart onder de riem te steken.

Een dag een joar en een nacht

een nacht zoender mekoar

weet je nie wanneir of woar

da je latst lachte

we stoan kloar

we loaten olles vall’n

we kommen nor u toe

in alle geval

geliek oe

lik dam u zoe loaten schieten

lik dam u zoe laten goan

d’er is niets dam nie verstoan

sloaj de dagen deur mekoar

weet je ol lange niet meer wor

daj van droomde

we stoan kloar

we loaten olles vall’n

we kommen nor u toe

in alle geval

geliek oe

toe laat iets van u weten

mmm

m’en u veel te lang nie gehoard

ge peist toch nie daj gie ier ooit stoart

Lik een dag ee

weet je nie me wie of woar

daj nog lachte

we stoan kloar

we loaten olles vall’n

we kommen nor u toe

in alle geval

geliek oe

35 comments

  1. Zo mooi dat je al zo vroeg kon lezen om je mama te helpen ❤️. D en DT ik snap dat nog altijd niet de kans is dus groot als je komt lezen op m’n blog dat je je serieus zal ergeren 😉

    Geliked door 1 persoon

  2. Ik zie meestal taalfouten bij een ander, maar minder bij mezelf. Ik vind het altijd fijn als mensen mij er op wijzen ook en zal daar bijgevolg nooit beledigd om zijn. Fouten komen er vaak van te snel typen en niet meer te overlezen.
    Taal, het is zo belangrijk in het leven. Ik weet nog hoe mijn wereld openging eens ik kon lezen. Ik ging daar ook helemaal in op, tot grote ergernis van mijn moeder die me niets moest vragen als ik aan het lezen was.
    En merci voor dat lied. Ik vind de originele versie al zo ontroerend, maar dit was nog next level!

    Geliked door 3 people

  3. Wat een fantastisch mooi logje, dit!
    Ook voor mij was Nederlands mijn favoriete vak. Schrijven was in het begin niet zo’n obsessie, maar tijden waren anders. We leerden onze eerste woordjes schrijven met zo’n smalle pen die eerst in de inkt moest gedoopt worden (potje in onze bank) en die keer op keer vlekken naliet. En was het dat maar alleen… de meester sloeg met een metalen regel op mijn vingers telkens ik op mijn aangeboren manier de pen met mijn linkerhand vasthield. Bij elke ‘vlek’ maar proberen de boel te redden met ‘vloeipapier’ (wat de jeugd niet meer kent) en zo het uitloopsel alleen maar groter maken. Dus: echt een marteling, dat leren schrijven. Maar met lezen was ik wel héél gulzig. De ganse bib van Sint Michiels moest eraan geloven, tot en met boeken voor volwassenen waar ik al eens rooie oortjes bij kreeg.
    Op die dt-fout heb ik gisteren niet gelet, maar dat had andere redenen. Normaal gezien ben ik de eerste om je daarop te wijzen, want niemand is perfect en er kan in alle enthousiasme al eens een foutje geschreven worden…

    Geliked door 3 people

  4. Ha, je papa is van Wuustwezel. Ik woon daar niet zover af en toch zijn er verschillen tussen het Kalmthouts en het Wezels.
    Ik heb dezelfde (middelbare) studie gedaan als jij en nadien graduaat Secretariaat Moderne Talen.
    Fijn om op deze manier wat meer van je te weten te komen.

    Geliked door 1 persoon

  5. Wij hebben hier ook een dialectvorm die qua grens loopt van Den Helder tot de Zaanstreek. Meer naar het IJsselmeer spreken ze Waterlands. Onder andere in Volendam kun je dit horen. In Egmond hebben ze een hele bijzondere tongval, met een Engelse W erin. Vrijwel alle dialecten in de streek hebben de neiging om de ge van het voltooid deelwoord weg te laten. Ze zeggen: waor bin je weest? Het West-Fries heeft een harde k klank in bijvoorbeeld: school dat ze uitspreken als: skool. Amsterdam en de IJmond hebben het stadsdialect van Amsterdam waarin heel veel woorden zijn opgenomen van Joodse inwoners. Zo hebben het over: gozer en goochem, dat zijn Jiddische woorden. Ook verwisselt de Amsterdammer de stemhebbende V met een stemloze f en andersom. Dus: fiets wordt: viets en varen wordt: faren. Ook met de s en z klanken wordt dit gedaan. Het Amsterdams heeft bovendien de neiging de toonloze e in Amsterdammer uit te spreken als een echte e klank zoals in: echt. De l wordt soms maakt met een dik accent gemaakt.

    Geliked door 2 people

  6. Ken ik de mens die je dt-fout heeft ontdekt en gemeld? 😉

    Ik ben, beroepshalve, behoorlijk actief in Vlaams-Brabant. Daar zegt men me allerminst door te hebben dat ik een West-Vlaming ben. Kan tellen als compliment.
    In Nederland zal ik nooit ofte nimmer mijn Vlaamse tongval verloochenen. Ik spreek Belgisch Nederlands, met de zachte g. Luister eens naar het Nederlands-Nederlands uit de jaren ’70. Dát is hoe het moet, niet zoals Nederlanders thans praten.

    Geliked door 2 people

      1. Ze rochelen zwaar bij elke ‘G’ die ze uitspreken en ze verdraaien klanken (Het is ‘heerlijk’ en niet ‘hee-jer-lijk’. Ik kan nog tal van voorbeelden aanhalen, doch het is zondag en ik ben nogal gesteld op mijn rust.

        Geliked door 2 people

      2. Dat valt ook op als je naar “oudere” Nederlandse liedjes luistert en naar die van de laatste pakweg 20 jaar. Bijna niemand in Nederland kan nog een juiste r uitspreken, het zijn allemaal huig-r-en (hoe schrijf je dát zeg!) of Engelse r-en…

        Geliked door 1 persoon

      3. Ik deel die mening dus! Zelfs presentatoren op de Nederlandse radio doen er in mee en hebben wellicht geen benul. Luister naar Frits Spits in de jaren 80 en zo’n dertiger van Q-music nu: daar word je toch gek van?

        Geliked door 1 persoon

      1. Je schrijft het zo: huig-r’s of huig-r’en. De eerste meervoudsvorm geniet de voorkeur. Overigens: de eerlijkheid gebiedt me toe te geven dat ik het ben gaan opzoeken. 😉
        En jazeker, in oude Nederlandse liedjes hoor je hoe het wél moet. (En toen nog kon.)

        Geliked door 1 persoon

  7. Heel interessant om te lezen en ook eens iets helemaal anders. Boeiend ook! Ik denk dat ik gewoon heb leren lezen in het eerste leerjaar. Ik herinner me dat niet meer. Mijn ouders hebben niks met lezen of boeken dus ik vermoed dat het effectief daar zal geweest zijn.
    Ik zou heel graag zonder accent kunnen praten (zonder mijn geliefde West-Vlaams te verloochenen), maar helaas. Het heeft me destijds ook de das omgedaan tijdens mijn studies Germaanse Filologie (maar het is nog goed gekomen in een andere richting dus).
    Telkens wanneer ik een dt-fout zie, moet ik denken aan mijn leerkracht uit het derde en vierde leerjaar. Ze vertelde elk jaar hetzelfde verhaal over de jongen die haar een liefdesbrief schreef met ‘Ik houdt van jou’. Laat ons zeggen dat we het op die manier meteen goed onthouden hebben. 😉

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s